Móng thang máy là phần kết cấu chịu lực ở khu vực đáy giếng thang, giúp tiếp nhận tải trọng từ thiết bị và truyền xuống nền đất. Bộ phận này thường được thi công cùng hố pit, nhưng không nên xem móng thang máy và hố pit là một. Kích thước, cốt thép và cách liên kết móng cần dựa trên bản vẽ thiết bị, hồ sơ kết cấu và điều kiện thực tế của công trình. Trong bài viết này, JAMA TECH giải thích vai trò của kết cấu móng thang máy, các lưu ý khi thiết kế và cách kiểm tra những thông tin quan trọng trên bản vẽ.

Móng thang máy là gì?

Móng thang máy là phần kết cấu chịu lực ở khu vực đáy giếng thang, có nhiệm vụ tiếp nhận tải trọng từ hệ thống thang máy và truyền tải trọng xuống nền đất. Cấu tạo móng được xác định theo thiết bị, điều kiện nền đất và kết cấu của công trình; vì vậy, không có một kích thước móng chung áp dụng cho mọi nhà.

Móng thang máy thường được thiết kế đồng bộ với hố pit, nhưng hai khái niệm này không giống nhau:

Hố pit: là khoảng không gian nằm dưới sàn của tầng dừng thấp nhất, dành cho các bộ phận kỹ thuật theo cấu hình thang.
Móng thang máy: là phần kết cấu chịu lực ở khu vực đáy giếng, có thể gồm bản đáy, dầm, đài móng hoặc cọc tùy thiết kế.

Để xác định đúng cấu tạo móng, cần đối chiếu bản vẽ thiết bị với hồ sơ kết cấu và điều kiện thực tế của công trình. Các yêu cầu an toàn của thang máy cũng cần được xem theo tiêu chuẩn áp dụng cho đúng loại thiết bị; TCVN 6396-20:2017 hiện quy định yêu cầu an toàn cho một số loại thang máy chở người và thang máy chở người, hàng.

Xem thêm >> Công suất thang máy là gì? Bảng công suất chi tiết

Tác dụng của kết cấu móng thang máy

Kết cấu móng thang máy tạo điểm tựa cho khu vực đáy giếng và truyền các tải trọng liên quan xuống nền đất. Móng cần được tính toán đồng bộ với thiết bị, nền đất và hệ móng của công trình để giữ đúng vị trí, cao độ thiết kế.

Tiếp nhận và truyền tải trọng

Kết cấu móng tiếp nhận tải trọng tại các điểm đỡ hoặc điểm neo của hệ thống thang theo cấu hình thiết bị. Kỹ sư kết cấu cần dùng dữ liệu kỹ thuật do đơn vị thang máy cung cấp để tính toán cấu kiện phù hợp với nền đất và hệ móng nhà. Không nên chỉ dựa vào tải trọng định mức của cabin để tự chọn kích thước móng.

Giữ ổn định khu vực đáy giếng thang

Móng được tính toán phù hợp giúp duy trì vị trí và cao độ thiết kế của đáy giếng thang. Phương án cần xét đến điều kiện nền đất và sự liên kết với móng nhà để kiểm soát nguy cơ lún lệch. Với nhà cải tạo, cần khảo sát móng hiện trạng trước khi đào hoặc cắt sàn để tránh ảnh hưởng đến kết cấu đang có.

Lưu ý khi thiết kế và thi công kết cấu móng thang máy

Kết cấu móng thang máy cần được tính theo tải trọng thiết bị, nền đất và phương án móng của công trình. Khi thi công, không nên áp dụng một con số về tải trọng hay độ sâu cho mọi loại thang.

Đảm bảo yêu cầu kết cấu và an toàn

Bản vẽ móng cần được phối hợp giữa kỹ sư kết cấu và đơn vị cung cấp thang máy trước khi thi công. Các điểm cần kiểm tra gồm:

Tiêu chuẩn áp dụng: Không nên dùng TCVN 6395:2008 làm căn cứ hiện hành vì tiêu chuẩn này đã hết hiệu lực. TCVN 6396-20:2017 và TCVN 6396-50:2017 là các tiêu chuẩn liên quan đến yêu cầu an toàn, thiết kế và kiểm tra thang máy; việc áp dụng cần căn cứ vào loại thang và hồ sơ cụ thể.
Tải trọng và điểm truyền lực: Đơn vị thang máy cần cung cấp dữ liệu kỹ thuật cần thiết để kỹ sư kết cấu tính toán bản đáy, dầm, đài móng hoặc cọc nếu có. Không lấy tải trọng định mức của cabin làm căn cứ duy nhất để tự chọn móng.
Mức tải 5.000 N/m²: Đây không phải yêu cầu chung áp dụng cho mọi móng thang máy. Tiêu chuẩn nêu mức tải này trong một số điều kiện cụ thể, chẳng hạn khi bên dưới giếng thang có khoảng không gian con người có thể tiếp cận; cần đối chiếu đúng phạm vi áp dụng trước khi đưa vào hồ sơ.
Kích thước và độ sâu hố pit: Cần lấy theo bản vẽ của model thang máy dự kiến lắp đặt. Các hình ảnh giới thiệu pit nông, chẳng hạn pit sâu 6 cm, chỉ áp dụng cho cấu hình thiết bị tương ứng, không phải kích thước mặc định cho mọi công trình.
Lối tiếp cận để bảo trì: Cách bố trí lối vào, thang hoặc thiết bị hỗ trợ trong hố pit cần theo cấu hình thang và yêu cầu an toàn áp dụng. Không nên mặc định công trình nào cũng phải làm bậc hoặc quai sắt giống nhau.

Thiết kế chống thấm cho móng thang máy và hố pit

Chống thấm cần được tính đến từ lúc thiết kế, nhất là khi khu vực thang tiếp xúc với đất ẩm hoặc có nguy cơ nước ngầm. Kích thước hay độ sâu móng tự thân không bảo đảm hố pit thang máy sẽ không thấm.

Khảo sát nguồn nước: Kiểm tra điều kiện nền đất, mực nước và các tuyến ống hoặc bể chứa gần hố pit để chọn giải pháp phù hợp.
Xử lý các vị trí tiếp giáp: Bản vẽ và biện pháp thi công cần lưu ý mạch ngừng, vị trí xuyên ống và chỗ nối giữa đáy với thành hố, vì đây là những nơi cần được kiểm soát khi chống thấm.
Chọn giải pháp theo cấu tạo thực tế: Vật liệu và cách thi công chống thấm cần tương thích với bê tông, vị trí thi công và điều kiện nước tại công trình. Không nên chỉ trát một lớp vật liệu lên mặt trong rồi xem đó là giải pháp đầy đủ.
Kiểm tra trước khi lắp thang: Sau khi hoàn thiện phần xây dựng, cần kiểm tra hố pit có dấu hiệu thấm hoặc đọng nước không. Không tự bố trí hố thu hay đường thoát nước trong pit nếu chưa được đơn vị thiết kế và cung cấp thang thống nhất.

Để tránh phải đục sửa, trước khi đổ bê tông, bạn nên đối chiếu bản vẽ thiết bị với bản vẽ kết cấu, kiểm tra tim trục, cao độ, kích thước thông thủy, cốt thép và chi tiết chống thấm.

Bản vẽ kích thước, kết cấu hố thang máy

Bản vẽ hố thang máy cần thể hiện đủ kích thước thông thủy, cao độ và cấu tạo chịu lực để đơn vị xây dựng có thể thi công đúng với thiết bị. Các thông số phải được chốt theo model thang dự kiến lắp đặt, không lấy một kích thước mẫu áp dụng cho mọi công trình.

Kích thước hố thang máy

Trên bản vẽ, cần phân biệt kích thước thông thủy bên trong giếng thang máy với kích thước phủ bì của tường hoặc khung bao. Bản vẽ mặt bằng và mặt cắt nên thể hiện rõ:

Chiều rộng và chiều sâu thông thủy của giếng thang sau khi hoàn thiện.
Kích thước cửa tầng, vị trí cửa và hướng mở.
Chiều sâu hố pit tính từ cốt sàn hoàn thiện của tầng dừng thấp nhất đến đáy pit.
Chiều cao OH ở tầng trên cùng, chiều cao các tầng và hành trình thang.

Các kích thước này cần khớp với cabin, ray dẫn hướng, đối trọng và khoảng hở an toàn của thiết bị. Vì vậy, hãy lấy bản vẽ kỹ thuật của model thang đã chọn để đối chiếu trước khi xây hố; không tự suy ra kích thước hố thang máy từ kích thước cabin. Bản vẽ kỹ thuật của nhà sản xuất thường thể hiện riêng kích thước giếng thang, pit, OH và các vị trí tải cần phối hợp với công trình.

Kết cấu hố thang máy

Kết cấu hố thang có thể dùng bê tông cốt thép hoặc khung thép, tùy thiết kế công trình và yêu cầu của thiết bị. Bản vẽ cần thể hiện vật liệu, cấu kiện, cách liên kết và các vị trí chịu lực để kỹ sư kết cấu kiểm tra trước khi thi công.

Vách và khung hố thang: Thể hiện cấu tạo, kích thước và liên kết với sàn, dầm hoặc cột của công trình. Không mặc định tường xây thông thường có thể thay cho kết cấu chịu lực nếu chưa được thiết kế xác nhận.
Dầm hoặc vị trí đỡ ray: Xác định theo bản vẽ thiết bị và phương án kết cấu, bảo đảm các điểm đỡ, neo ray đúng vị trí.
Đáy hố pit: Thể hiện cấu tạo bản đáy, cốt thép và cao độ. Tải trọng hoặc phản lực cần lấy từ hồ sơ của đơn vị cung cấp thang để kỹ sư tính toán, không dùng một trị số chung cho mọi model.
Chống thấm: Thể hiện cách xử lý đáy, vách và các mạch nối để hạn chế nước xâm nhập vào pit. Sau thi công, cần kiểm tra hố pit khô ráo trước khi lắp thiết bị.

JAMA TECH khuyến nghị đối chiếu bản vẽ thang máy với bản vẽ kết cấu trước khi đổ bê tông hoặc dựng khung. TCVN 6396-20:2017 quy định các yêu cầu an toàn cho một số loại thang máy chở người và người, hàng; thông số kết cấu cụ thể vẫn cần được xác định theo hồ sơ thiết bị và công trình.

Câu hỏi thường gặp về móng thang máy

Dưới đây là những câu hỏi thường gặp khi chuẩn bị xây mới hoặc cải tạo khu vực thang máy. Câu trả lời cuối cùng cần căn cứ vào hồ sơ thiết bị và kết cấu của công trình.

Móng thang máy có cần thiết kế riêng không?

Có. Móng cần được tính toán theo thiết bị và điều kiện thực tế của từng công trình, đồng thời phối hợp với kỹ sư kết cấu phụ trách nhà.

Bản vẽ móng thang máy cần có những thông tin gì?

Bản vẽ cần thể hiện vị trí, kích thước, cao độ, mặt cắt, cấu tạo cốt thép và chi tiết liên kết với hệ móng nhà. Các thông số phải khớp với bản vẽ thiết bị.

Kích thước móng thang máy được xác định như thế nào?

Kỹ sư kết cấu xác định kích thước móng dựa trên dữ liệu tải trọng của thiết bị, điều kiện nền đất và hệ móng nhà. Không nên tự lấy kích thước từ bản vẽ mẫu để thi công.

JAMA TECH có tư vấn thông số móng và hố pit thang máy không?

JAMA TECH hỗ trợ tư vấn cấu hình thang và thông số hố thang theo model dự kiến. Phần móng cần được kỹ sư kết cấu của công trình tính toán và xác nhận trước khi thi công.

JAMA TECH có nhận thi công móng thang máy không?

Phạm vi thi công móng cần được xác nhận theo từng công trình và hợp đồng. Bạn nên gửi bản vẽ hoặc thông tin hiện trạng để JAMA TECH tư vấn rõ phần việc của đơn vị thang máy và phần việc của đội kết cấu.

Móng thang máy là kết cấu chịu lực ở đáy giếng, cần được tính toán theo tải trọng thiết bị, điều kiện nền đất và hệ móng của công trình. Bản vẽ cần thể hiện rõ kích thước, cao độ, cấu tạo và các điểm liên kết; hố pit cần được xử lý chống thấm phù hợp. Để hạn chế sai lệch và phát sinh khi thi công, hãy chốt model thang và đối chiếu bản vẽ thiết bị với kỹ sư kết cấu trước khi làm móng.

Hi vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ móng thang máy là gì, khác hố pit ở điểm nào và cần kiểm tra những thông tin gì trên bản vẽ. Nếu đang chuẩn bị xây mới hoặc cải tạo nhà, hãy trao đổi với JAMA TECH về cấu hình thang dự kiến để có cơ sở phối hợp thông số hố thang và kết cấu công trình.

Móng thang máy là gì? Bản vẽ và yêu cầu kỹ thuật