Cột thang máy là cấu kiện đứng thuộc kết cấu giếng thang bê tông hoặc khung thang máy bằng thép, có nhiệm vụ giữ ổn định và truyền tải trọng theo thiết kế công trình. Kích thước cột không có một con số cố định cho mọi nhà, vì còn phụ thuộc vào chiều cao công trình, tải trọng thang, vật liệu, cách bố trí dầm giằng và điều kiện nền móng. Trong bài viết này, JAMA TECH giúp bạn phân biệt cột thang máy với kích thước hố thang, hiểu các yêu cầu kỹ thuật cơ bản và biết cần kiểm tra gì trước khi thi công.

Cột thang máy là gì?

Cột thang máy là cấu kiện đứng thuộc kết cấu giếng thang hoặc khung đỡ thang máy, có nhiệm vụ liên kết với dầm, sàn và hệ giằng để giữ ổn định cho khu vực lắp đặt. Cột có thể làm bằng bê tông cốt thép hoặc thép, tùy thiết kế công trình. Kích thước cột không có một mức cố định mà phải được kỹ sư xác định theo tải trọng, chiều cao công trình, cấu hình thang và hồ sơ kết cấu.

Cột thang máy có cấu tạo như thế nào?

Cấu tạo cột thang máy phụ thuộc vào hệ kết cấu được chọn cho công trình. Nhà xây mới thường phối hợp giếng thang với kết cấu bê tông cốt thép; công trình cải tạo có thể cần khung thép để giảm khối lượng xây dựng và phù hợp với mặt bằng hiện trạng.

Cột thang máy bê tông cốt thép

Cột bê tông cốt thép gồm bê tông và cốt thép dọc, cốt thép đai được bố trí theo hồ sơ thiết kế. Cột thường được liên kết với dầm hoặc sàn tại các tầng nhằm bảo đảm sự ổn định của giếng thang. Tiết diện, số lượng và cách bố trí cốt thép phải được kỹ sư kết cấu tính toán theo tải trọng, chiều cao, sơ đồ chịu lực và điều kiện công trình. Không nên tự chọn kích thước cột dựa trên một công trình khác.

Cột thép của khung thang máy

Cột thép thường là thép hình hoặc cấu kiện thép chế tạo theo bản vẽ. Hệ khung có thể gồm cột đứng, dầm liên kết, giằng ngang hoặc giằng chéo và bản mã neo. Loại liên kết, quy cách thép, lớp bảo vệ chống ăn mòn và vị trí neo cần phù hợp với tải trọng cũng như môi trường sử dụng. Khung thép cần được kiểm tra độ ổn định và độ cứng, không chỉ chọn theo khả năng chịu lực danh nghĩa của từng thanh.

Các cấu kiện liên quan đến cột thang máy

Cột chỉ là một phần của hệ kết cấu quanh giếng thang. Khi kiểm tra bản vẽ, cần xem đồng bộ các bộ phận sau:

Dầm giằng liên kết giữa các cột
Sàn đáy hố thang và vị trí đặt giảm chấn
Dầm hoặc kết cấu đỡ máy kéo theo cấu hình thang
Vị trí neo ray dẫn hướng và khung cửa tầng
Bản mã, bu lông neo và mối nối của khung thép

Xem thêm >> Kết cấu thang máy là gì? Cấu tạo và nguyên lý hoạt động

Kích thước cột thang máy xác định như thế nào?

Kích thước cột thang máy phải được kỹ sư kết cấu tính toán theo tải trọng truyền từ hệ thống thang và điều kiện thực tế của công trình. Không có một tiết diện cột tiêu chuẩn áp dụng cho mọi thang máy; kích thước hố thang do đơn vị thang máy yêu cầu cũng không đồng nghĩa với kích thước cột.

Xác định kích thước và cấu hình giếng thang

Trước tiên, cần lấy bản vẽ bố trí thiết bị đã chốt với đơn vị cung cấp thang máy. Bản vẽ phải thể hiện tải trọng, kích thước cabin thang máy, vị trí đối trọng, ray dẫn hướng, cửa tầng và kích thước thông thủy giếng thang. Đây là khoảng không bên trong cần giữ đủ để lắp thiết bị; không phải kích thước tiết diện cột.

Lấy tải trọng truyền vào kết cấu

Đơn vị thang máy cần cung cấp tải trọng và phản lực tại các vị trí truyền lực, như điểm đỡ ray, máy kéo và đáy hố thang, theo đúng cấu hình thiết bị. Kỹ sư kết cấu dùng các số liệu này cùng tải trọng của công trình để tính cột, dầm giằng, sàn đáy và liên kết. Không nên suy tải trọng lên cột chỉ từ tải trọng định mức ghi trên thang máy, vì kết cấu còn phải xét các lực phát sinh khi thiết bị hoạt động. TCVN 6396-20:2017 yêu cầu kết cấu công trình chịu được tải trọng và lực do thiết bị thang máy tác động.

Tính tiết diện cột theo hồ sơ kết cấu

Với cột bê tông cốt thép, kỹ sư xác định tiết diện và cốt thép theo tải trọng, chiều cao cột, cách liên kết với dầm sàn, vật liệu và sơ đồ chịu lực. Với cột thép, cần chọn tiết diện cấu kiện và thiết kế liên kết, bản mã, bu lông neo theo lực tính toán. TCVN 5574:2018 là tiêu chuẩn thiết kế kết cấu bê tông và bê tông cốt thép; kết cấu thép cần áp dụng tiêu chuẩn thiết kế phù hợp với vật liệu và công trình.

Kiểm tra kích thước thực tế trước khi lắp thang

Sau khi chốt tiết diện cột, cần kiểm tra lại khoảng thông thủy bên trong giếng thang, vị trí dầm và các điểm neo ray theo bản vẽ thiết bị. Đo kiểm giếng thang sau thi công để phát hiện cột, dầm lấn vào không gian lắp đặt hoặc sai vị trí trước khi đưa thiết bị vào lắp.

Tóm lại: Muốn xác định kích thước cột, cần có bản vẽ thiết bị và số liệu tải trọng truyền vào công trình, sau đó để kỹ sư kết cấu tính toán. Không nên lấy kích thước cột của công trình khác làm thông số thi công.

Xem thêm >> Bảng thông số chuẩn kích thước thang máy mini

Cột thang máy cần đáp ứng yêu cầu kỹ thuật nào?

Cột thang máy phải được tính toán cùng kết cấu giếng thang và cấu hình thiết bị. Không có một tiết diện cột chung cho mọi công trình; kích thước và cách bố trí phải căn cứ vào tải trọng do nhà cung cấp thang máy cung cấp, chiều cao giếng, vật liệu và hồ sơ kết cấu.

Khả năng chịu lực và liên kết

Kết cấu nhà phải chịu được tải trọng và lực do thiết bị thang máy truyền vào. Vì vậy, trước khi thi công, cần có thông tin tải trọng tại các điểm đỡ và neo từ đơn vị cung cấp thang máy để kỹ sư kết cấu kiểm tra cột, dầm giằng, sàn đáy và liên kết.

Với giếng thang bê tông cốt thép, thi công cốt thép, lớp bê tông bảo vệ và mối nối theo bản vẽ kết cấu. Với khung thép, cần kiểm tra tiết diện cấu kiện, mối hàn hoặc bu lông, bản mã neo và biện pháp chống ăn mòn. TCVN 5574:2018 là tiêu chuẩn thiết kế kết cấu bê tông và bê tông cốt thép; TCVN 6396-20:2017 yêu cầu kết cấu công trình phải chịu được tải trọng và lực do thiết bị thang máy tác động.

Vị trí cột và kích thước thông thủy

Tim cột, dầm giằng và khung cửa phải khớp với bản vẽ thang máy đã chốt. Cột hoặc dầm lấn vào giếng có thể làm thiếu khoảng lắp đặt cho cabin, đối trọng, ray dẫn hướng hoặc cửa tầng.

Trước khi đổ bê tông hoặc lắp khung thép, cần đối chiếu kích thước thông thủy, tim trục và cao độ từng tầng. Sau khi thi công, đo lại giếng thang thực tế để xác nhận các kích thước này vẫn đáp ứng bản vẽ thiết bị.

Phối hợp hồ sơ trước khi thi công

Bản vẽ kết cấu cần được phối hợp với bản vẽ thang máy trước khi triển khai. Cần xác nhận vị trí neo ray, khung cửa tầng, dầm đỡ và các tải trọng truyền vào công trình theo đúng cấu hình thiết bị.

Lưu ý: TCVN 6396-20:2017 không đưa ra một kích thước cột áp dụng chung cho mọi thang máy. Vì vậy, không nên tự chọn tiết diện cột theo mẫu trên mạng hoặc công trình khác; kỹ sư kết cấu cần tính toán theo hồ sơ tải trọng và điều kiện thực tế của công trình.

Thi công cột thang máy cần lưu ý gì?

Thi công cột thang máy cần bám theo hồ sơ đã phối hợp giữa kỹ sư kết cấu và đơn vị thang máy. Các sai lệch nhỏ ở giếng thang có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc lắp ray, cửa và thiết bị.

Kiểm tra bản vẽ trước khi thi công

Trước khi làm cột, cần thống nhất bản vẽ kết cấu, bản vẽ bố trí thiết bị và kích thước thông thủy. Kiểm tra tim cột, vị trí cửa tầng, dầm giằng và các điểm neo dự kiến. Nếu công trình đang cải tạo, cần khảo sát hiện trạng kết cấu trước khi khoan cắt hoặc bổ sung khung đỡ.

Kiểm soát cốt thép, liên kết và kích thước

Trong quá trình thi công, cần kiểm tra cốt thép và kích thước cột trước khi đổ bê tông. Với khung thép, cần kiểm tra độ thẳng đứng, mối nối và bu lông neo trước khi hoàn thiện vách. Không tự ý dịch chuyển cột, cắt dầm hoặc thay đổi vị trí giằng để xử lý vướng thiết bị nếu chưa có xác nhận từ kỹ sư phụ trách.

Nghiệm thu giếng thang trước khi lắp đặt

Trước khi đưa thiết bị vào lắp, cần đo lại kích thước thông thủy, độ thẳng, cao độ cửa tầng và các điểm chờ. Nếu phát hiện sai lệch, cần xử lý theo phương án kỹ thuật được duyệt. Việc kiểm tra sớm giúp hạn chế đục sửa kết cấu và chậm tiến độ lắp đặt.

Cột thang máy thường gặp lỗi nào?

Lỗi ở cột và kết cấu giếng thang thường bắt nguồn từ việc thi công khi chưa chốt bản vẽ hoặc thay đổi hiện trạng mà không tính toán lại. Một số lỗi dễ gặp gồm:

Chọn tiết diện cột theo kinh nghiệm, không có tính toán kết cấu
Nhầm kích thước ngoài của giếng thang với kích thước thông thủy
Bố trí cột hoặc dầm lấn vào không gian lắp cabin và ray
Thi công sai tim trục, sai cao độ hoặc để giếng thang không thẳng
Thay đổi cột, dầm, giằng khi lắp đặt mà chưa được kỹ sư xác nhận
Thiếu kiểm tra liên kết và chống ăn mòn với khung thép

Câu hỏi thường gặp về cột thang máy

Các câu hỏi dưới đây tập trung vào cách xác định kích thước và phối hợp kết cấu, là hai vấn đề gia chủ thường cần làm rõ trước khi xây dựng.

Cột thang máy có bắt buộc làm bằng bê tông không?

Không. Giếng thang có thể dùng kết cấu bê tông cốt thép hoặc khung thép tùy thiết kế, hiện trạng công trình và yêu cầu thiết bị.

Nhà cải tạo có cần bổ sung cột thang máy không?

Tùy hiện trạng kết cấu và phương án lắp đặt. Kỹ sư cần khảo sát móng, dầm, sàn và vị trí dự kiến trước khi quyết định dùng kết cấu hiện hữu hay bổ sung khung đỡ riêng.

Có thể tận dụng cột nhà làm cột thang máy không?

Có thể nếu kỹ sư kết cấu kiểm tra và xác nhận cột hiện hữu đủ khả năng tiếp nhận tải trọng bổ sung. Cần khảo sát kích thước, vật liệu, cốt thép và liên kết của cột; không nên mặc định cột nhà đang có sẽ chịu được tải từ thang máy.

Cột thang máy là một phần của kết cấu giếng thang hoặc khung đỡ, nhưng không có kích thước chung áp dụng cho mọi công trình. Tiết diện cột cần được tính toán theo hồ sơ kết cấu và phối hợp với kích thước thông thủy, cấu hình thiết bị, ray dẫn hướng và cửa tầng. Trước khi thi công, gia chủ nên yêu cầu đối chiếu bản vẽ kết cấu với bản vẽ thang máy để hạn chế sai lệch và phát sinh sửa chữa.

JAMA TECH có thể khảo sát hiện trạng, kiểm tra điều kiện bố trí giếng thang và phối hợp thông số thiết bị với hồ sơ công trình. Liên hệ JAMA TECH để được tư vấn phương án phù hợp trước khi xây mới hoặc cải tạo.

Cột thang máy: Cấu tạo, kích thước và yêu cầu kỹ thuật