Cách tính số lượng thang máy cần dựa trên loại công trình, số người sử dụng, số tầng phục vụ và lưu lượng vào giờ cao điểm. Với chung cư, chủ đầu tư cần đối chiếu yêu cầu tối thiểu theo QCVN 04:2021/BXD; với văn phòng, khách sạn và bệnh viện, cần đánh giá thêm đặc điểm vận hành của từng công trình. Trong bài viết này, JAMA TECH hướng dẫn cách ước tính số thang ban đầu, những dữ liệu cần chuẩn bị và cách kiểm tra phương án trước khi lựa chọn.

Cách tính số lượng thang máy như thế nào là đúng?

Cách tính số lượng thang máy đúng cần dựa trên quy mô công trình, số người hoặc số căn hộ, số tầng phục vụ và lưu lượng di chuyển vào giờ cao điểm. Với chung cư, hãy kiểm tra số thang tối thiểu theo QCVN 04:2021/BXD trước, sau đó phân tích lưu lượng để xác định cấu hình có đáp ứng nhu cầu thực tế hay không.

Cách tính số lượng thang máy theo nguyên tắc cơ bản

Muốn xác định số thang phù hợp, cần kiểm tra đồng thời mức phục vụ vào giờ cao điểm và khả năng đáp ứng lưu lượng. Chỉ dựa vào số tầng, số căn hộ hoặc một tỷ lệ người trên mỗi thang có thể dẫn đến thiếu thang, chờ lâu hoặc đầu tư vượt nhu cầu.

Hai chỉ số cần hiểu trước khi tính

Trong phân tích giao thông thang máy, hai chỉ số thường được xem xét là năng suất vận chuyển trong 5 phút và khoảng thời gian giữa các lượt thang.

Handling capacity trong 5 phút, thường viết tắt là HC5, thể hiện tỷ lệ dân số thiết kế mà nhóm thang có thể phục vụ trong 5 phút cao điểm.
• Khoảng thời gian giữa các lượt thang, hay interval, cho biết nhịp thang quay lại phục vụ sảnh chính. Chỉ số này khác với thời gian chờ thực tế của từng hành khách.

Không có một ngưỡng HC5 hay thời gian chờ áp dụng giống nhau cho mọi công trình. Mục tiêu cần chọn theo công năng, lưu lượng và chất lượng phục vụ mong muốn.

Tiêu chí tham khảo theo ISO 8100-32

ISO 8100-32 đưa ra các giá trị tham khảo cho phương pháp tính toán. Với văn phòng, tiêu chí điển hình là năng suất vận chuyển từ 12% dân số trong 5 phút và interval không quá 30 giây; khách sạn là 12% và không quá 40 giây; nhà ở là 6% và không quá 60 giây. Đây là giá trị hướng dẫn cho thiết kế tiêu chuẩn, không phải quy định bắt buộc áp dụng cho mọi dự án. Công trình yêu cầu chất lượng phục vụ cao hơn có thể cần tiêu chí cao hơn.

Quy định tối thiểu với chung cư tại Việt Nam

Theo QCVN 04:2021/BXD, chung cư từ 5 tầng trở lên phải có tối thiểu 1 thang máy; từ 10 tầng trở lên phải có tối thiểu 2 thang máy. Quy chuẩn cũng yêu cầu tối thiểu 1 thang cho 200 người cư trú, không tính người ở tầng trệt, hoặc 1 thang cho 70 căn hộ. Chung cư có thang máy phải có ít nhất một thang có kích thước cabin phù hợp để vận chuyển băng ca cấp cứu.

Các tỷ lệ này dùng để kiểm tra yêu cầu tối thiểu cho nhà chung cư. Chúng không thay thế việc phân tích lưu lượng vào giờ cao điểm và không nên dùng làm công thức chung cho văn phòng, khách sạn hay bệnh viện.

Cách tính số lượng thang máy cho văn phòng/ tòa nhà

Có thể ước tính số thang máy ban đầu bằng cách lấy số người sử dụng chia cho số người dự kiến phục vụ trên mỗi thang. Tỷ lệ 1 thang cho khoảng 200 đến 250 người chỉ dùng để tham khảo, không phải định mức bắt buộc.

Công thức tính sơ bộ

Số thang máy = Tổng số người sử dụng ÷ Số người dự kiến phục vụ trên mỗi thang

Kết quả lẻ thì làm tròn lên. Ví dụ, nếu tạm tính 1 thang phục vụ 240 người:

1.200 người ÷ 240 người/thang = 5 thang

Nếu dùng mức 200 người mỗi thang, kết quả là 6 thang. Vì vậy, tòa nhà có 1.200 người có thể cần khoảng 5 đến 6 thang ở bước ước tính ban đầu.

Cần kiểm tra gì trước khi chốt số thang?

Phép chia trên chưa tính đến số tầng, lưu lượng vào giờ cao điểm, tải trọng và tốc độ thang. Sau khi có số thang sơ bộ, cần phân tích giao thông thang máy để kiểm tra năng suất phục vụ và thời gian chờ. ISO 8100-32 hướng dẫn phương pháp tính toán và mô phỏng cho việc lựa chọn cấu hình thang máy.

Cách tính số lượng thang máy cho khách sạn/ công trình

Khách sạn có luồng di chuyển hai chiều giữa khách lưu trú, nhân viên và khu vực dịch vụ. Số phòng có thể dùng để ước tính quy mô, nhưng chưa đủ để quyết định số lượng thang.

Khách sạn mini và khách sạn từ 50 đến 100 phòng

Với khách sạn mini dưới 10 phòng, một thang có thể được đưa vào phương án khảo sát ban đầu. Khách sạn từ 50 đến 100 phòng có thể cần khảo sát phương án nhiều thang, chẳng hạn 2 đến 4 thang tùy quy mô và cách vận hành. Các mốc này chỉ để tham khảo khi lập phương án, không phải tiêu chuẩn cố định.

Cần kiểm tra thêm số tầng, lượng khách vào giờ cao điểm, nhu cầu vận chuyển hành lý, giặt là và hàng hóa. Tải trọng 250 đến 450 kg hoặc 450 đến 800 kg cũng chỉ nên xem là khoảng cấu hình khảo sát; thông số cuối cùng cần căn cứ vào thiết kế cabin và thiết bị được chọn.

Khi nào cân nhắc thang không phòng máy?

Thang không phòng máy, hay MRL, có thể phù hợp khi công trình muốn tiết kiệm không gian bố trí phòng máy. Tuy nhiên, lựa chọn MRL không làm giảm yêu cầu tính toán số lượng thang. Cần kiểm tra khả năng đáp ứng của thiết bị, điều kiện giếng thang, chiều cao công trình và phương án bảo trì.

Nếu khách sạn cần vận chuyển băng ca hoặc có yêu cầu hỗ trợ y tế, cần xác định rõ kích thước cabin và mục đích sử dụng ngay từ giai đoạn thiết kế.

Cách tính số lượng thang máy cho bệnh viện

Bệnh viện có lưu lượng phức tạp do nhiều nhóm cùng sử dụng: bệnh nhân, người nhà, nhân viên y tế, xe đẩy, thiết bị và hàng hóa. Vì vậy, không nên lấy một tỷ lệ người trên mỗi thang để tính chung cho toàn bệnh viện.

Phân nhóm theo chức năng vận chuyển

Tùy quy mô và mặt bằng, phương án có thể phân tách thang phục vụ bệnh nhân, thang vận chuyển băng ca, thang nhân viên hoặc thang dịch vụ. Tải trọng 1.000 đến 1.600 kg có thể được xem xét cho một số phương án vận chuyển băng ca và thiết bị, nhưng phải kiểm tra theo kích thước cabin, băng ca thực tế và hồ sơ thiết kế.

Bệnh viện lớn có thể cần nhiều nhóm thang. Con số 4 đến 6 thang chỉ có thể dùng như ví dụ khảo sát cho một số công trình, không phải mức tối thiểu áp dụng cho mọi bệnh viện. TCVN 6396-20:2017 quy định yêu cầu an toàn về cấu tạo và lắp đặt thang chở người, không phải công thức xác định số lượng thang cho bệnh viện.

Những dữ liệu riêng cần tính cho bệnh viện

Số giường bệnh và quy mô từng khối chức năng
• Luồng bệnh nhân ngoại trú, nội trú và cấp cứu
• Kích thước băng ca, xe đẩy và thiết bị y tế
• Lối vận chuyển sạch, bẩn và hàng hóa
• Khoảng cách từ thang đến khoa phòng cần phục vụ
• Lưu lượng nhân viên và người nhà theo từng khung giờ

Cách tính số lượng thang máy cho chung cư và căn hộ

Với chung cư, cần kiểm tra mức tối thiểu theo QCVN 04:2021/BXD trước, sau đó đánh giá số thang có đáp ứng lưu lượng thực tế hay không. Không nên chỉ nhìn vào số căn hộ trên mỗi tầng để kết luận hệ thống đủ dùng.

Công thức sơ bộ theo QCVN 04:2021/BXD

Có thể kiểm tra theo một trong hai căn cứ:

Theo số cư dân: số thang tối thiểu = làm tròn lên số cư dân từ tầng 2 trở lên chia cho 200
• Theo số căn hộ: số thang tối thiểu = làm tròn lên tổng số căn hộ chia cho 70

Sau đó đối chiếu với mức tối thiểu theo số tầng: từ 5 tầng cần ít nhất 1 thang; từ 10 tầng cần ít nhất 2 thang. QCVN cũng quy định tải trọng nâng của mỗi thang không nhỏ hơn 450 kg; trường hợp nhà chỉ có một thang, tải trọng thang máy tối thiểu là 630 kg.

Ví dụ chung cư 20 tầng

Giả sử một block có 20 tầng, 10 căn hộ mỗi tầng và dân số thiết kế khoảng 400 đến 500 người, không tính người ở tầng trệt:

Theo số căn hộ: 200 căn ÷ 70 = 2,86, làm tròn lên thành 3 thang
• Theo số cư dân: 400 đến 500 người ÷ 200 = 2 đến 2,5, làm tròn lên thành 2 đến 3 thang
• Vì công trình từ 10 tầng trở lên, mức tối thiểu theo số tầng là 2 thang

Đây mới là phép kiểm tra sơ bộ. Không thể chỉ từ ví dụ này kết luận cần đúng 3 thang 750 kg; cần phân tích thêm lưu lượng, tải trọng, tốc độ, chiều cao hành trình và thời gian chờ mục tiêu.

Khi nào nên chia nhóm thang thấp và thang cao?

Chia nhóm thang có thể hữu ích trong công trình cao tầng khi các thang phục vụ những vùng tầng khác nhau. Phương án này giúp giảm số điểm dừng của mỗi thang, nhưng cần kiểm tra khả năng tiếp cận các khu vực, cách bố trí sảnh và lưu lượng của từng nhóm. Không nên chia nhóm chỉ theo cảm tính hoặc áp dụng khi quy mô công trình chưa cần thiết.

Dữ liệu cần chuẩn bị trước khi tính số lượng thang máy

Muốn kết quả tính toán có giá trị, cần cung cấp dữ liệu đủ chính xác cho đơn vị thiết kế hoặc tư vấn thang máy. Thiếu thông tin về dân số, công năng hay thời gian sử dụng có thể khiến kết quả mô phỏng không phản ánh đúng hoạt động thực tế. Danh sách dữ liệu cơ bản:

Loại công trình và công năng từng khu vực
• Số tầng, chiều cao hành trình và các tầng cần phục vụ
• Số căn hộ, số nhân viên, khách hoặc bệnh nhân dự kiến
• Khung giờ cao điểm và luồng di chuyển chính
• Tải trọng, tốc độ và loại thang dự kiến
• Nhu cầu vận chuyển riêng như hàng hóa, xe đẩy, xe lăn hoặc băng ca
• Phương án phân nhóm thang và phân vùng tầng nếu có

Với công trình hỗn hợp, nên tách dữ liệu cho từng nhóm như cư dân, nhân viên văn phòng, khách mua sắm và nhân viên dịch vụ. Các nhóm này có thể sử dụng thang vào những khung giờ khác nhau.

Xem thêm >> Bảng thông số chuẩn kích thước thang máy mini

Bảng tham khảo nhanh khi tính số lượng thang máy

Bảng dưới đây dùng để lập phương án ban đầu. Số lượng thang thực tế cần xác định sau khi kiểm tra công năng, dân số, lưu lượng và yêu cầu quy chuẩn.

Loại công trình	Tải trọng khảo sát ban đầu	Quy mô tham khảo	Số thang ban đầu
Nhà gia đình 2 đến 5 tầng	300 đến 450 kg	Khoảng 4 đến 8 người sử dụng thường xuyên	1
Khách sạn mini dưới 10 phòng	250 đến 450 kg	Phụ thuộc số tầng và dịch vụ	Khảo sát từ 1
Khách sạn 50 đến 100 phòng	450 đến 800 kg	Phụ thuộc số tầng, khách và vận hành	Có thể khảo sát 2 đến 4
Văn phòng 10 đến 20 tầng	900 đến 1.000 kg	Có thể tham khảo 1 thang cho 200 đến 250 người ở bước đầu	Tính sơ bộ rồi phân tích lưu lượng
Chung cư từ 10 tầng	Theo thiết kế và tải trọng yêu cầu	Kiểm tra dân số hoặc số căn hộ theo QCVN	Tối thiểu 2, sau đó kiểm tra lưu lượng
Bệnh viện	Có thể khảo sát cấu hình 1.000 đến 1.600 kg cho nhu cầu vận chuyển đặc thù	Phụ thuộc số giường và các khối chức năng	Tính theo từng nhóm thang

Sai lầm thường gặp khi tính số lượng thang máy

Một số cách tính nhanh có thể giúp ước lượng ban đầu, nhưng nếu dùng làm kết quả thiết kế sẽ dễ dẫn đến thiếu hoặc thừa thang.

Dùng một tỷ lệ cho mọi loại công trình

Tỷ lệ người trên mỗi thang không thể áp dụng giống nhau cho văn phòng, chung cư, khách sạn và bệnh viện. Mỗi loại công trình có đặc điểm lưu lượng và cách sử dụng khác nhau.

Nhầm interval với thời gian chờ

Interval là khoảng thời gian giữa các lượt thang rời sảnh chính trong điều kiện phân tích, còn thời gian chờ là thời gian hành khách thực tế đợi thang. Hai chỉ số có liên quan nhưng không giống nhau. Vì vậy, không nên viết “ISO yêu cầu mọi công trình chờ dưới 30 giây”.

Chốt số thang chỉ bằng số tầng hoặc tải trọng

Số tầng ảnh hưởng đến chiều cao hành trình và thời gian di chuyển, còn tải trọng cho biết giới hạn tải của cabin thang máy. Cả hai đều quan trọng nhưng không đủ để tự xác định số thang. Cần kết hợp với dân số, lưu lượng cao điểm và cấu hình điều khiển.

Cách tính số lượng thang máy nên bắt đầu từ quy mô và nhu cầu sử dụng thực tế, sau đó đối chiếu quy định áp dụng và phân tích khả năng phục vụ giờ cao điểm. Các tỷ lệ tham khảo chỉ giúp ước tính ban đầu; số lượng, tải trọng và tốc độ thang cần được xem xét đồng bộ theo công năng, số tầng và lưu lượng của từng công trình.

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu cách tính số lượng thang máy và biết những thông tin cần chuẩn bị trước khi lựa chọn phương án. Với công trình có nhiều tầng hoặc lưu lượng sử dụng lớn, JAMA TECH có thể hỗ trợ khảo sát và tư vấn cấu hình phù hợp.

Cách tính số lượng thang máy phù hợp với nhu cầu