Tum thang máy là phần không gian kỹ thuật bố trí phía trên khu vực giếng thang, được thiết kế để đáp ứng khoảng không cần thiết cho thiết bị, vận hành và bảo trì thang máy. Tùy cấu hình, khu vực này có thể kết hợp phòng máy hoặc chỉ cần bảo đảm chiều cao OH và các khoảng kỹ thuật theo thiết kế của hệ thống. Vì vậy, không có một kích thước tum cố định phù hợp với mọi công trình. Trong bài viết dưới đây, JAMA TECH sẽ giúp bạn hiểu đúng tum thang máy là gì, tum có tác dụng gì, kích thước cần quan tâm và những lưu ý quan trọng khi thiết kế cho nhà phố, nhà ống và biệt thự.

Tum thang máy là gì?

Tum thang máy là phần không gian kỹ thuật nằm phía trên khu vực giếng thang, thường được bố trí tại tầng mái của công trình. Tùy loại thang, khu vực này có thể dùng để bố trí phòng máy, thiết bị liên quan hoặc tạo khoảng không cần thiết phía trên giếng thang để hệ thống vận hành, kiểm tra và bảo trì an toàn.

Trong thực tế, tum thang máy không đồng nghĩa với phòng máy hoặc chiều cao OH của thang máy. Phòng máy là không gian dành cho máy dẫn động và các thiết bị liên quan ở những hệ thang sử dụng buồng máy, còn OH là khoảng chiều cao kỹ thuật tính từ tầng dừng trên cùng đến phần đỉnh giếng theo thiết kế của hệ thang. TCVN 6396 20:2017 cũng quy định riêng về giếng thang, buồng máy và khu vực làm việc phục vụ kiểm tra, bảo trì thiết bị.

Tum thang máy có tác dụng gì?

Tum thang máy có tác dụng tạo và tổ chức không gian kỹ thuật phía trên giếng thang để bố trí thiết bị, đáp ứng khoảng không cần thiết và hỗ trợ kiểm tra, bảo trì hệ thống. Vai trò cụ thể của tum sẽ phụ thuộc vào thang có phòng máy hay không, chiều cao OH và cách bố trí thiết bị của từng hệ thang.

Bố trí thiết bị thang máy: Với hệ thang có phòng máy, khu vực tum có thể được sử dụng để bố trí máy dẫn động, tủ điều khiển, puly và các thiết bị liên quan. Không gian này phải được tính theo kích thước thiết bị thực tế và khoảng thao tác cần thiết, thay vì chỉ bảo đảm máy đặt vừa bên trong.
Tạo không gian kỹ thuật: Tum tạo khu vực riêng cho các bộ phận kỹ thuật của thang, giúp tách thiết bị khỏi không gian sinh hoạt và thuận tiện hơn khi kiểm tra hệ thống. Đối với từng cấu hình thang, diện tích và cách tổ chức không gian kỹ thuật sẽ được xác định theo bản vẽ của nhà sản xuất.
Đảm bảo khoảng không phía trên giếng thang: Phần tum liên quan trực tiếp đến không gian tại đỉnh giếng và chiều cao OH của thang máy. Khoảng này cần đủ để bố trí các bộ phận phía trên cabin và đáp ứng khoảng an toàn theo thiết kế, kể cả với hệ thang không sử dụng phòng máy riêng.
Hỗ trợ bảo trì, sửa chữa: Tum cần có đủ không gian để kỹ thuật viên tiếp cận máy, tủ điện và các bộ phận cần kiểm tra trong quá trình vận hành. Việc bố trí đúng lối tiếp cận, khoảng đứng và khu vực thao tác giúp bảo trì thuận tiện hơn, đồng thời hạn chế phải tháo dỡ hoặc can thiệp vào kết cấu khi cần sửa chữa.

Vì vậy, tum thang máy không chỉ là phần kiến trúc nhô lên trên mái mà là một phần của không gian kỹ thuật cần được tính toán cùng giếng thang, chiều cao OH và cấu hình thiết bị. Với tum thang máy nhà phố, nhà ống hoặc biệt thự, các thông số này nên được chốt trước khi thi công phần mái để tránh thiếu không gian hoặc phải sửa kết cấu về sau.

Tum thang máy gồm những bộ phận nào?

Tum thang máy có thể gồm máy kéo, tủ điều khiển, dầm và sàn kỹ thuật, thiết bị điện, cửa tiếp cận và hệ thống thông gió. Các bộ phận thực tế sẽ thay đổi theo loại thang và cách bố trí thiết bị; đặc biệt, thang không phòng máy có thể đặt máy kéo hoặc một số thiết bị ngay trong giếng thang thay vì tập trung tại tum.

Máy kéo thang máy

Máy kéo tạo lực dẫn động giúp cabin di chuyển lên xuống trong giếng thang. Với thang có phòng máy, máy kéo thường được bố trí trong khu vực kỹ thuật phía trên giếng; còn thang không phòng máy có thể đặt máy trực tiếp bên trong giếng thang. Vị trí lắp đặt cần đủ không gian để kiểm tra, bảo trì và tháo lắp thiết bị khi cần.

Tủ điều khiển thang máy

Tủ điều khiển tiếp nhận và xử lý các tín hiệu vận hành như gọi tầng, đóng mở cửa, điều khiển tốc độ và giám sát trạng thái của thang. Tủ cần đặt tại vị trí khô ráo, dễ tiếp cận và có đủ khoảng trống phía trước để kỹ thuật viên kiểm tra, bảo trì an toàn.

Dầm và sàn kỹ thuật

Dầm và sàn kỹ thuật có nhiệm vụ chịu, truyền tải trọng của máy kéo và các thiết bị liên quan xuống kết cấu công trình. Vị trí, kích thước dầm và các điểm treo phải được xác định theo bản vẽ kỹ thuật của hệ thang và tính toán kết cấu, không nên sao chép thông số từ công trình khác.

Thiết bị điện

Khu vực tum có thể bố trí nguồn điện, công tắc, hệ thống chiếu sáng và các thiết bị điện phục vụ vận hành, kiểm tra hoặc cứu hộ thang máy. Hệ thống điện cần được bố trí rõ ràng, dễ thao tác và có giải pháp hạn chế ảnh hưởng của nước, độ ẩm hoặc nhiệt độ cao tại khu vực mái.

Cửa và lối tiếp cận

Cửa và lối tiếp cận giúp kỹ thuật viên đi vào khu vực thiết bị để kiểm tra, bảo trì và xử lý sự cố. Thiết kế cần bảo đảm việc tiếp cận thuận tiện, an toàn và không làm cản trở khoảng thao tác quanh máy kéo, tủ điều khiển hoặc các thiết bị cần bảo dưỡng.

Hệ thống thông gió

Hệ thống thông gió giúp kiểm soát nhiệt và độ ẩm tại khu vực có máy kéo, tủ điện và thiết bị kỹ thuật. Phương án thông gió cần phù hợp với lượng nhiệt sinh ra của thiết bị và điều kiện thực tế của tum, thay vì chỉ bố trí một ô thông gió theo kinh nghiệm.

Như vậy, cấu tạo tum thang máy không cố định cho mọi công trình. Trước khi thiết kế, cần xác định loại thang, vị trí máy kéo và tủ điều khiển để bố trí kết cấu, điện, lối tiếp cận và thông gió đúng ngay từ đầu.

5 lưu ý khi thi công tum thang máy

Thi công tum thang máy cần được thực hiện đồng bộ với bản vẽ giếng thang, chiều cao OH, vị trí thiết bị và kết cấu mái. Nếu xác định sai ngay từ đầu, công trình có thể phải nâng mái, sửa dầm hoặc thay đổi cấu hình thang khi bước vào giai đoạn lắp đặt.

Xác định đúng chiều cao tum thang máy và OH

Chiều cao tum thang máy không nên mặc định ở mức 1,3 m đến 1,5 m cho mọi công trình. Thông số thực tế phụ thuộc vào loại thang, hệ có phòng máy hay không phòng máy, chiều cao OH và cách bố trí thiết bị phía trên giếng thang.

Trước khi thi công phần mái, cần chốt rõ:

Chiều cao OH của hệ thang
Không gian phòng máy nếu có
Vị trí máy kéo và thiết bị kỹ thuật
Cao độ hoàn thiện của mái công trình

Cách làm an toàn nhất là sử dụng bản vẽ kỹ thuật của chính hệ thang dự kiến lắp đặt thay vì lấy kích thước từ một công trình khác.

Bố trí móc treo thang máy đúng tải thiết kế

Móc treo được bố trí tại khu vực phía trên giếng thang để phục vụ nâng hạ máy kéo hoặc các thiết bị nặng trong quá trình lắp đặt và bảo trì. Đây là chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thi công và thay thế thiết bị sau này.

Vị trí, kích thước và khả năng chịu tải của móc treo cần được xác định theo bản vẽ kỹ thuật của thang. Không nên mặc định sử dụng một đường kính thép hoặc kích thước móc cố định cho mọi công trình vì tải trọng thiết bị và kết cấu mái có thể khác nhau.

Thi công dầm và sàn kỹ thuật theo tải trọng thiết bị

Dầm kỹ thuật có nhiệm vụ tiếp nhận và truyền tải trọng từ máy kéo, các điểm treo hoặc thiết bị xuống kết cấu công trình. Vì vậy, kích thước dầm không nên lựa chọn chỉ dựa vào kinh nghiệm thi công.

Kỹ sư cần xác định:

Vị trí máy kéo
Tải trọng thiết bị
Điểm đặt hoặc điểm treo
Phương truyền lực xuống kết cấu
Khả năng rung động khi thang vận hành

Dầm thép hoặc dầm bê tông phải được tính toán theo phương án kết cấu thực tế. Việc sao chép kích thước dầm từ một mẫu tum thang máy khác có thể dẫn đến thừa kết cấu hoặc không đáp ứng đúng yêu cầu chịu lực.

Chừa đủ không gian xung quanh giếng thang

Với tum có bố trí phòng máy hoặc thiết bị kỹ thuật, diện tích không nên chỉ vừa bằng kích thước giếng thang. Cần có khoảng trống phù hợp để bố trí máy kéo, tủ điều khiển và tạo không gian thao tác cho kỹ thuật viên.

Không gian hợp lý giúp:

Dễ tiếp cận máy và tủ điện
Có đủ khoảng đứng khi kiểm tra thiết bị
Thuận tiện tháo lắp linh kiện khi bảo trì
Hạn chế phải can thiệp kết cấu khi thay thế thiết bị

Kích thước phần mở rộng cần được xác định từ mặt bằng bố trí thiết bị thực tế thay vì cộng thêm một khoảng cố định cho mọi tum thang máy.

Xử lý chống nóng, thông gió và chống thấm tum thang máy

Tum thang máy thường nằm trên mái nên chịu tác động trực tiếp của nắng, mưa và nhiệt độ cao. Nếu bên trong bố trí máy kéo, tủ điện hoặc thiết bị điều khiển, điều kiện môi trường không phù hợp có thể ảnh hưởng đến độ bền của hệ thống.

Khi thi công cần đặc biệt chú ý:

Bố trí giải pháp thông gió phù hợp với lượng nhiệt thiết bị sinh ra
Chống thấm kỹ tại mái, chân tường và các vị trí xuyên mái
Xử lý cửa tum để hạn chế nước mưa chảy vào
Hạn chế ánh nắng trực tiếp làm nhiệt độ phòng máy tăng cao
Đảm bảo khu vực kỹ thuật luôn khô ráo và có thể tiếp cận thuận tiện

Đối với cửa tum tiếp xúc trực tiếp với sân thượng hoặc mái, nên có giải pháp ngăn nước phù hợp với cao độ hoàn thiện và phương án thoát nước của công trình, thay vì chỉ áp dụng một chiều cao gờ cố định.

Thi công tum thang máy đúng kỹ thuật không nằm ở việc áp dụng một bộ kích thước có sẵn mà ở việc phối hợp chính xác giữa bản vẽ thang máy, kiến trúc và kết cấu công trình. JAMA TECH khuyến nghị nên chốt cấu hình thang và các thông số OH, phòng máy, dầm kỹ thuật, móc treo trước khi thi công phần mái để hạn chế tối đa việc sửa chữa về sau.

Xem thêm >> Kích thước thang máy kính: Tiêu chuẩn và thông số chi tiết

Câu hỏi thường gặp về tum thang máy

Các câu hỏi dưới đây tập trung vào những vấn đề gia chủ thường cần xác định trước khi xây dựng hoặc cải tạo khu vực tum. Mỗi trường hợp thực tế vẫn nên được kiểm tra theo cấu hình thang và bản vẽ kỹ thuật cụ thể.

Tum thang máy có cần xây kín hoàn toàn không?

Không nhất thiết phải xây kín tuyệt đối, nhưng tum phải bảo vệ được thiết bị khỏi mưa, nước và tác động bất lợi của môi trường. Nếu cần thông gió, các ô thoáng phải được bố trí sao cho vẫn hạn chế nước mưa và độ ẩm xâm nhập.

Cửa tum thang máy có cần khóa không?

Khu vực chứa thiết bị thang máy cần được kiểm soát quyền tiếp cận để tránh người không có chuyên môn tự ý đi vào. Cửa và cơ cấu khóa phải phù hợp với thiết kế kỹ thuật, đồng thời vẫn bảo đảm kỹ thuật viên có thể tiếp cận khi kiểm tra hoặc cứu hộ.

Khi nào cần kiểm tra lại kích thước tum thang máy?

Nên kiểm tra lại trước khi đổ mái và một lần nữa trước khi lắp đặt thang máy. Các thông số quan trọng gồm cao độ thực tế, OH, vị trí dầm, móc treo, cửa tiếp cận và vị trí đặt thiết bị so với bản vẽ đã được duyệt.

Tum thang máy là phần không gian kỹ thuật quan trọng phía trên giếng thang, liên quan trực tiếp đến việc bố trí thiết bị, chiều cao OH, kết cấu, khả năng bảo trì và điều kiện vận hành của hệ thống. Kích thước và cấu tạo tum không nên áp dụng theo một mẫu cố định mà cần xác định dựa trên loại thang, phương án có hoặc không có phòng máy và bản vẽ kỹ thuật thực tế. Chốt các thông số này trước khi thi công phần mái sẽ giúp hạn chế thiếu không gian, vướng kết cấu và phải sửa chữa khi lắp thang.

Nếu đang chuẩn bị lắp thang máy gia đình cho nhà phố, nhà ống hoặc biệt thự, JAMA TECH có thể khảo sát hiện trạng và tư vấn đồng bộ giếng thang, hố PIT, chiều cao OH, tum và cấu hình thiết bị phù hợp với công trình. Liên hệ JAMA TECH để được tư vấn phương án ngay từ giai đoạn thiết kế.

Tum thang máy là gì? 5 lưu ý khi thiết kế tum thang máy